5. Biznesin inkişaf səviyyəsi

5. Biznesin inkişaf səviyyəsi

 5.1 Bisnes sektorunda əqli əmək işçiləri        

       5.1.1 Elmtutumlu müəssisələrdə məşğulluq

     Peşələrin Beynəlxalq Standart Təsnifatına (ISCO) uyğun olaraq 1-dən 3-ə qədər kateqoriyalardakı insanların ümumi məşğulluq faizi kimi cəmi. İSCO-08-ə daxil olan kateqoriyalar bunlardır: 1 Menecerlər; 2 Peşəkarlar; 3 Texnik və Yardımçı peşəkarlar. İSCO-08 məlumatları mövcud olmadığı hallarda İSCO-88 məlumatlarından istifadə edilmişdir. İSCO-88-ə daxil olan kateqoriyalar bunlardır: 1 Qanunvericilər, yüksək vəzifəli şəxslər və menecerlər; 2 Peşəkarlar; 3 Texnik və köməkçi peşəkarlar.

Mənbə: International Labour Organization (ILO), ILOSTAT Database of Labour Statistics (2010–20).

     5.1.2 İşçilərinə treninqlər təklif edən şirkətlər

      Dünya Bankının hər bir ölkədə Müəssisə Sorğusunda (Enterprise Surveys) yer alan firmalar nümunəsində daimi, tam ştatlı işçiləri üçün formal təlim proqramları təklif edən firmaların faizi.

Mənbə: Source: World Bank, Enterprise Surveys (2010–20).

5.1.3 Kommersiya müəssisələrinin tədqiqatlara yönəltdiyi vəsaitlər (ÜDM-də payı)     ÜDM-ə nisbətdə biznes müəssisəsi tərəfindən aparılan elmi-tədqiqat və təkmilləşdirməyə ümumi xərclər.

Mənbə: UNESCO Institute for Statistics (UIS) online database; Eurostat, Eurostat database; OECD, Main Science and Technology Indicators (MSTI) database, 2019 (2010–19)

 5.1.4 Elmi-tədqiqat xərclərində özəl sektorun payı

       Biznes müəssisəsi tərəfindən maliyyələşdirilən elmi-tədqiqat və təkmilləşdirməyə ümumi xərcin elmi-tədqiqat və təkmilləşdirməyə ümumi xərclərin faizi kimi ifadəsi olunur.

Mənbə: UNESCO Institute for Statistics (UIS) online database; Eurostat, Eurostat database; OECD, Main Science and Technology Indicators (MSTI) database, 2019 (2010–19).

5.1.5 Elmi dərəcəsi olan işləyən qadınlar

       Ümumi məşğulluqda yüksək akademik dərəcəyə malik, işləyən qadınların faizini ölçür.

Mənbə: International Labour Organization, ILOSTAT Database of Labour Statistics; Statistics Canada. Table 14-10-0020-01 Unemployment rate, participation rate and employment rate by educational attainment, annual, accessed February 10, 2020 (2011–20).

5.2 İnnovasiya əlaqələri

5.2.1 Universitet-sənaye-tədqiqat əməkdaşlığı

      Müəssisələrin və universitetlərin R&D-də nə dərəcədə əməkdaşlıq etdiyini ölçür. Sorğu sualı: Ölkənizdə biznes və universitetlər tədqiqat və inkişaf (R&D) sahəsində nə dərəcədə əməkdaşlıq edirlər? [1 = ümumiyyətlə yox; 7 = böyük ölçüdə]

Mənbə: World Economic Forum, Executive Opinion Survey 2020 (2018–20), Appendix C of the Global Competitiveness Report 2020

5.2.2 Klasterlərin inkişafı

     Sorğu sualı: Ölkənizdə yaxşı inkişaf etmiş və dərin klasterlər (firmaların, təchizatçıların, əlaqəli məhsul və xidmətlərin istehsalçılarının və müəyyən bir sahədə ixtisaslaşmış qurumların coğrafi konsentrasiyası) nə dərəcədə geniş yayılmışdır? [1 = mövcud deyil; 7 = bir çox sahələrdə geniş yayılmışdır].

Mənbə: World Economic Forum, Executive Opinion Survey 2020 (2018–20), Appendix C of the Global Competitiveness Report 2020

5.2.3 Xaricdən maliyyələşdirilən elmi tədqiqatlar

     Xaricdən maliyyələşdirilən elmi-tədqiqat və inkişaf işlərinə ümumi xərclərin ÜDM-də payı (milyardlarla, milli valyuta).

Mənbə: UNESCO Institute for Statistics (UIS) online database; Eurostat, Eurostat database; OECD, Main Science and Technology Indicators (MSTI) database, 2019 (2010–19).

5.2.4 Birgə müəssisələrin strateji əməkdaşlıq müqavilələri

     Refinitiv-in sövdələşmə üzrə birgə müəssisələr/strateji ittifaqlar haqqında məlumatları, tərəfdaş firmaların mənşə ölkəsi haqqında təfərrüatları detallı göstərir. Məlumatlar 1 yanvar 2018-ci il və 31 dekabr 2020-ci il tarixləri arasında birgə müəssisə/strateji alyans sövdələşmələri üzrə sorğuya uyğundur. Sövdələşmədə iştirak edən hər şirkətin (hər sövdələşmə üzrə n şirkət) mənşə ölkəsinə 1/n balı verilir.

Mənbə: Refinitive (an LSEG business) SDC Platinum database; International Monetary Fund World Economic Outlook Database, October 2020.

5.2.5 Patentlər

     Patent ailəsi eyni ixtiranı qorumaq üçün bir və ya bir neçə ölkədə və ya yurisdiksiyada verilmiş bir-biri ilə əlaqəli patent müraciətləri toplusudur. Bu hesabatda “patent ailələri məlumatları” ən azı iki əqli mülkiyyət (IP) idarəsində verilmiş ərizələri ehtiva edən patent ailələrinə istinad edir; məlumatlar PPP$ ÜDM (milyardlarla) ilə ölçülür. Patent qanunla yeni, aşkar olmayan və sənayedə tətbiq oluna bilən ixtiralar üçün ərizəçilərə verilən müstəsna hüquqların məcmusudur.

Mənbə: World Intellectual Property Organization, Intellectual Property Statistics; International Monetary Fund, World Economic Outlook Database, October 2020.

5.3 Biliklərin mənimsəməsi

  5.3.1 Əqli mülkiyyətdən istifadəyə görə ödənişlər

      Başqa yerə daxil edilməyən, əqli mülkiyyətdən istifadəyə görə ödənişlər (ümumi ticarətin %-i), ən son üç ilin ortalaması və ya ən son məlumat. Dəyər Genişləndirilmiş Ödəniş Balans Xidmətləri Təsnifatı EBOPS 2010-a, yəni SH koduna əsasən hesablanır.

Mənbə: World Trade Organization, Trade in Commercial Services database, values based on the classification of the sixth (2009) edition of the International Monetary Fund’s Balance of Payments and International Investment Position Manual and Balance of Payments database.

5.3.2 Yüksək texnologiyalı məhsul idxalı

      Yüksək səviyyəli texnologiyalı idxalının Ümumi ticarətdə payı. Yüksək texnologiya ixracı və idxalı, Standart Beynəlxalq Ticarət Təsnifatı (SITC) Revision 4 və OECD tərifinə əsaslanan Eurostat təsnifatı ilə müəyyən edilmiş yüksək R&D intensivliyinə malik texniki məhsullardan ibarətdir. Əmtəələr aşağıdakı sektorlara aiddir: aerokosmik; kompüterlər və ofis maşınları; elektronika - telekommunikasiya; dərman; elmi alətlər; elektrik maşınları; kimya; qeyri-elektrik maşınlar; və silahlanma.

Mənbə: World Trade Organization, United Nations, Comtrade Database; Eurostat, Annex 5: High-tech aggregation by SITC Rev. 4, April 2009 (2015–19).

5.3.3 İKT xidmətləri idxalı

       OECD-nin Genişləndirilmiş Ödəniş Balansının Xidmətləri Təsnifatı EBOPS 2010-a uyğun olaraq İKT xidmətlərinin idxalının ümumi ticarətdə payı.

Mənbə: World Trade Organization, Trade in Commercial Services database, values based on the classification of the sixth (2009) edition of the International Monetary Fund’s Balance of Payments and International Investment Position Manual and Balance of Payments database.

5.3.4 Birbaşa xarici investisiyalar

       Birbaşa xarici investisiya investorun mənşəyi olan ölkədən başqa iqtisadiyyatda fəaliyyət göstərən müəssisədə davamlı idarəetmə payı (səsverən səhmlərin 10 faizi və ya daha çoxu) əldə etməsidir, son üç ilin ortalaması olaraq hesablanır. BXİ tədiyyə balansında göstərildiyi kimi kapitalın, mənfəətin təkrar investisiyasının, digər uzunmüddətli kapitalın və qısamüddətli kapitalın cəmidir.

Mənbə: International Monetary Fund, International Financial Statistics and Balance of Payments databases, World Bank, International DebtStatistics, and World Bank and OECD GDP estimates;

5.3.5 Biznesdə (müəssisələrdə) çalışanların tədqiqatçılıq bacarıqları

      Biznes müəssisələrində tədqiqatçılar (tam zamanlı) dedikdə yeni biliklərin, məhsulların, proseslərin, metodların və sistemlərin konsepsiyası və ya yaradılması ilə məşğul olan, eləcə də bu layihələrin idarə edilməsi ilə məşğul olan peşəkarlar nəzərdə tutulur.

Mənbə: UNESCO Institute for Statistics (UIS) online database; Eurostat; OECD, Main Science and Technology Indicators (MSTI) database, March 2021 (2010–19).