3. İnfrastruktur

3. İnfrastruktur

   3.1 İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları (İKT)

     3.1.1 İKT-nin əlçatarlığı

    Əvvəllər Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının (ITU) İKT İnkişafı İndeksinin bir hissəsi olan İKT-yə əlçatarlıq indeksi beş İKT göstəricisini (hər biri 20%) özündə birləşdirən indeksdir: 1) 100 nəfərə stasionar telefon abunələri; (2) 100 nəfərə düşən mobil telefon abunələri; (3) Hər bir İnternet istifadəçisi üçün beynəlxalq internet ötürmə qabiliyyəti (bit/s); (4) Kompüteri olan ev təsərrüfatlarının payı; və (5) İnternetə çıxışı olan ev təsərrüfatlarının payı.

Mənbə: GII calculations based on the World Telecommunication/ICT Indicators Database (released January 2020) following the methodology of the ITU ICT Development Index 2017.

3.1.2 İKT-dən istifadə

    Əvvəllər Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının (BTİ) İKT İnkişafı İndeksinin bir hissəsi olan İKT-dən istifadə indeksi üç İKT göstəricisini (hər biri üçdə bir çəkidə) əks etdirən indeksdir: (1) İnternetdən istifadə edən şəxslərin faizi; (2) 100 əhaliyə stasionar (simli) genişzolaqlı internet abunələri; (3) 100 nəfərə düşən aktiv mobil genişzolaqlı abunələr.

Mənbə: GII calculations based on the World Telecommunication/ICT Indicators Database (released January 2020) following the methodology of the ITU ICT Development Index 2017

3.1.3 Onlayn dövlət xidmətləri

      Elektron Hökumətin İnkişafı İndeksinin Onlayn Xidmətlər İndeksi komponenti milli səviyyədə dövlət xidmətlərinin göstərilməsində hökumətlər tərəfindən İKT-dən istifadəni ölçən mürəkkəb göstəricidir. 2020-ci il üçün Onlayn Xidmət İndeksi dəyərlərinə çatmaq üçün 96 ölkədən 66 dili əhatə edən 215 onlayn Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Könüllü tədqiqatçısı hər bir ölkənin milli veb-saytını, o cümlədən milli portalı, elektron xidmətlər portalını və e-iştirak portalını, habelə müvafiq olaraq təhsil, əmək, sosial xidmətlər, səhiyyə, maliyyə və ətraf mühit nazirliklərinin internet saytları incələmişdir. Hər bir ölkənin topladığı balların ümumi sayı 0-dan 1-ə qədər diapazonda normallaşdırılır.

Mənbə: United Nations Public Administration Network, E-Government Survey 2020.

3.1.4 Elektron iştirak (onlayn məlumat mübadiləsi)

     Bu göstərici vətəndaşlara məlumat təqdim etməkdə (“e-məlumat mübadiləsi”), maraqlı tərəflərlə qarşılıqlı əlaqədə (“e-məsləhətləşmə”) və qərar qəbuletmə proseslərində (“e-qərarvermə”) hökumətin onlayn xidmətlərdən istifadəsinə diqqət yetirməklə sorğunun əhatə dairəsini genişləndirir. Riyazi olaraq, EPI müəyyən bir ölkə üçün ümumi xal dəyərini götürərək, sorğuda hər hansı bir ölkə üçün ən aşağı ümumi balı çıxararaq və bütün ölkələr üçün ümumi xal dəyərlərinin diapazonuna bölmək yolu ilə normallaşdırılır.

Mənbə: United Nations Public Administration Network, E-Government Survey 2020.

   3.2 Ümumi infrastruktur

   3.2.1 Elektrik enerjisinə çıxış

      Bu göstərici hidroenergetika, kömür, neft, qaz və nüvə enerjisi istehsalı ilə yanaşı, geotermal, günəş, külək, gelgit və dalğa enerjisi, eləcə də yanan bərpa olunan mənbələr və tullantılardan hasilatı əhatə edir. İstehsala yalnız elektrik enerjisi istehsal etmək üçün nəzərdə tutulmuş zavodların, eləcə də kombinə edilmiş istilik və elektrik stansiyalarının məhsulu daxildir.

Mənbə: International Energy Agency (IEA) World Energy Balances, July 2020 edition and February 2021 edition (selected economies) (2018–19).

3.2.2 Logistikanın effektivliyi

      Logistika performansının çoxölçülü qiymətləndirilməsi olan Logistics Performance Index (LPI) altı əsas performans komponenti üzrə məlumatları, gömrük performansı, infrastruktur keyfiyyəti və daşınmaların vaxtlılığı daxil olmaqla vahid ümumi ölçüdə birləşdirərək 160 ölkəni sıralayır. Reytinqdə istifadə olunan məlumatlar fəaliyyət göstərdikləri xarici ölkələrlə bağlı suallar verilən logistika mütəxəssislərinin sorğusundan əldə edilib. LPI-nin altı komponenti bunlardır: (1) Gömrük: gömrük və sərhəd idarəçiliyinin rəsmiləşdirilməsinin səmərəliliyi; (2) İnfrastruktur: ticarət və nəqliyyat infrastrukturunun keyfiyyəti; (3) Beynəlxalq daşımalar: rəqabətli qiymətə daşınmaların təşkilinin asanlığı; (4) Xidmətlərin keyfiyyəti: logistika xidmətlərinin səriştəsi və keyfiyyəti; (5) İzləmə: yükləri izləmək imkanı; və (6) Dəqiqlik: planlaşdırılmış və ya gözlənilən çatdırılma müddətlərində yüklərin alıcılara çatma tezliyi.

Mənbə: World Bank and Turku School of Economics, Logistics Performance Index 2018; Arvis et al., 2018, Connecting to Compete 2018: Trade Logistics in the Global Economy – The Logistics Performance Index and its Indicators.

3.2.3 Ümumi kapital formalaşması (investisiyaların ÜDM-ə nisbəti)

     Ümumi kapitalın formalaşması cari yerli valyutada ümumi investisiyanın cari yerli valyuta ilə ÜDM-ə nisbəti kimi ifadə edilir. İnvestisiya və ya ümumi kapitalın formalaşması 1993-cü il Milli Hesablar Sistemi (MSS) əsasında vahid və ya sektor üzrə qiymətliləri çıxılmaqla, ümumi əsas kapitalın formalaşmasının, inventar və alışlarda dəyişikliklərin ümumi dəyəri ilə ölçülür.

Mənbə: International Monetary Fund, World Economic Outlook Database, October 2020.

3.3 İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları (İKT)

   3.3.1 Enerji istehlakı vahidinə düşən ÜDM

      Ümumi enerji təchizatı (ÜET) istehsal dəyəri + idxal − ixrac − beynəlxalq dəniz bunkerləri − beynəlxalq aviasiya bunkerləri +/– səhm dəyişikliklərindən ibarətdir. ÜDM/ÜET enerji məhsuldarlığının göstəricisidir.

Mənbə: International Energy Agency (IEA) World Energy Balances, July 2020 edition (2018–19).

3.3.2 Ətraf mühitin mühafizəsi

    2020 Environmental Performance Index (EPI) ətraf mühitin sağlamlığı və ekosistemin canlılığını əhatə edən müxtəlif kateqoriyalar üzrə 180 ölkəni sıralayır. Bu göstəricilər ölkələrin müəyyən edilmiş ekoloji siyasət hədəflərinə nail olmağa nə qədər yaxın olduqlarının göstəricisini təqdim edir.

Mənbə: Yale University and Columbia University, 2020 Environmental Performance Index.

3.3.3 ISO 14001 ekoloji sertifikatları

     ISO 14001, təşkilatın ətraf mühitə dair fəaliyyətini artırmaq üçün istifadə edə biləcəyi ətraf mühitin idarə edilməsi sisteminə dair tələbləri müəyyən edir. ISO 14001 ekoloji öhdəliklərini davamlılığın ekoloji sütununa töhfə verən sistematik şəkildə idarə etməyə çalışan bir təşkilat tərəfindən istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Mənbə: International Organization for Standardization, ISO Survey of Certifications to Management System Standards, 2019; International Monetary Fund, World Economic Outlook Database, October 2020.